De tweede wet die op de valreep op mijn bord belandde was aanzienlijk overzichtelijker dan de WAB. Hij vloeide voort uit een enkel regeltje in het regeerakkoord. Tegenover de halvering van het eerste collegegeld zouden de studenten vanaf 2020 een lichte verhoging moeten incasseren van de rente die werd geheven op hun studieschuld. Uiteindelijk – in 2060 – zou dat ruim 200 miljoen euro aan extra inkomsten moeten opleveren. Voor het Rijk, wel te verstaan, niet voor het hoger onderwijs. 

Ik vond het van meet af aan een hoogst onzeker bedrag op zeer lange termijn en was gevoelig voor het verwijt van de studenten dat de overheid wel heel snel tornde aan de voorwaarden van het nieuwe financieringsstelsel. Het D66 partijcongres deed een beroep op de Eerste Kamer fractie om tegen te stemmen, en daarvoor waren ook nog wel andere argumenten te vinden. Mijn bijdrage hieronder verwijst naar een aantal daarvan. Maar een lastige keus bleef het wel: het regeerakkoord was moeilijk te negeren, en onze eigen D66 minister van onderwijs kon niet anders dan de wet naar beste vermogen te verdedigen.

De ontknoping kwam in de vorm van een onvoorziene dwarsligger in de persoon van Anne Wil Duthler, die na een conflict met de VVD als eenpersoons fractie in de Eerste Kamer verder was gegaan. Haar dreigende tegenstem was voldoende voor de regering om de wet in te trekken en zo een zekere nederlaag te vermijden. Ik was er niet rouwig om.

Voorzitter,

Het voorliggende wetsontwerp over de aanpassing van de rentemaatstaf voor studieleningen is het gevolg van een enkele regel uit het regeerakkoord en weerspiegelt een enkele bouwsteen in het geheel van de overheidsfinanciën op lange, zelfs zeer lange termijn. Dat heeft niet kunnen voorkomen dat dit voorstel een langdurige, kritisch getoonzette discussie heeft losgemaakt, tot in deze Kamer toe. 

Ook in de fractie van D66 en elders binnen de partij heeft dit onderdeel van het regeerakkoord vanaf het allereerste moment aanleiding gegeven tot gemengde gevoelens. Deze beleidsaanpassing zo kort na de stelselherziening roept verwijten van onbetrouwbaarheid en onvoorspelbaarheid op die de overheid zich hoort aan te trekken, maar waarvan de ernst ook afhangt van de voorziene beleidseffecten. Daarop concentreert zich mijn bijdrage.  [Read more…]

Op de valreep van mijn lidmaatschap van de Eerste Kamer werd ik binnen de fractie nog verantwoordelijk voor de behandeling van twee ingewikkelde wetsvoorstellen. Daarvan was het eerste verreweg het belangrijkste. Het was de lang verwachte wet van Wouter Koolmees die de basis moest leggen voor de grote hervorming van de arbeidsmarkt waarvoor dit kabinet had getekend. De totstandkoming had veel tijd gekost (helaas zonder tot overeenstemming met werkgevers en werknemers te leiden) en ook de route door de Tweede Kamer duurde langer dan voorzien. Toen de wet bij de Eerste Kamer commissie voor SZW belandde, waren er nog maar een paar maanden beschikbaar voor de afhandeling. Dat is krap.

De oppositiepartijen waren deze wet bepaald niet goed gezind, en gingen er eens rustig voor zitten. Uiteindelijk, na een deskundigenbijeenkomst – die hun ruim materiaal verschafte voor een kritische inbreng – en twee uitgebreide schriftelijke rondes werkten zij loyaal mee aan de realisatie van een plenair debat op 20 mei, een maandag waarnaar uitgeweken moest worden omdat de dinsdagen overbelast raakten. 

De ambtenaren van SZW hadden tegen die tijd al meer dan 100 pagina’s aan reacties afgeleverd, maar er bleef nog genoeg te debatteren over. Mijn inbreng staat hieronder; de minister hoefde niet te twijfelen aan de steun vanuit zijn eigen partij. Maar de uitslag bleef lang onzeker. De wet bestond uit een aantal ingredienten voor herzien arbeidsmarktbeleid waar veel voor te zeggen was (al waren de werkgevers tegen de ene helft en de werknemers tegen de andere), maar de ZZPers kwamen niet aan bod. De over hen handelende wet DBA, waartegen ik tevergeefs had geopponeerd, was nog steeds wegens onuitvoerbaarheid(!) opgeschort, maar minister Koolmees had goede redenen om toch nog even te wachten met een vervolg. Maar alleen al daarom was het zeer de vraag of VVD en CDA, niettegenstaande hun coalitieverplichtingen, de wet zouden steunen. En uitstel naar de nieuwe Kamer zou riskant zijn, zo niet fataal. 

Aan het einde van een lange avond legden de coalitiepartijen hun zorgen vast in een motie waar minister Koolmees, die zichtbaar aan het einde van zijn krachten begon te raken, goed mee kon leven. Rond middernacht nam hij opgelucht afscheid van de hem oprecht complimenterende Kamerleden, en een week later was de Wet Arbeidsmarkt in Balans een feit. Een happy end. 

Voorzitter,

Het voorliggende wetsvoorstel is ongetwijfeld het laatste op dit terrein dat aan de nu zittende Kamer zal worden voorgelegd. Het is een tijd voor terugblikken. De verleiding is voor mij dan ook groot, met excuus, om de bespreking van dit voorstel te zien als de afronding van een dertig jaar lange betrokkenheid bij vele politieke inspanningen om de arbeidsmarkt beter te laten functioneren. 

Die periode begon in het het hartje van de WAO crisis in de jaren negentig en liep via de Flex Wet en de daarvoor essentiële keukentafel van Niek Jan van Kesteren naar langdurige discussies over ontslagrecht en pensioenhervorming, en naar het eerste voorstel waarover ik in deze Kamer het woord mocht voeren, de wet DBA over de regelgeving rond ZZPers. In dit zo afkortingsrijke domein heeft de ZZPer zich inmiddels een niet meer weg te denken plek verworven, een bron van nieuwe kansen, een bron van nieuwe problemen.  [Read more…]

Kerstmis aan het Binnenhof betekent haastwerk leveren, en opgelucht zijn als dat lukt. Zo ook dit jaar. Een reeks grote en kleine wetten en moties, de complete Rijksbegroting voorop, werd nog net op tijd afgehandeld, de Staat kan weer even vooruit en de parlementariërs mochten naar huis om daar af te wachten of er nog een klimaatakkoord zou komen. 

Dat kwam er, maar het ging niet vanzelf. Er valt veel op aan te merken, maar er valt ook over te zeggen dat de ambitie van 49% reductie de goede is en blijft, en dat dit kabinet niet zal rusten voordat die ambitie onderbouwd gehaald wordt. Daarmee is dit akkoord – concept akkoord – niet het laatste woord, maar wel een eerste, belangrijke stap. Gelukkig wist ook Wouter Koolmees op de valreep ook nog een welverdiend succesje te scoren in het wegwerken van wat onvrede rond de arbeidsongeschiktheidsregelingen. En dan nu: welverdiende rust. 

Zelf hakte ik ook al op de valreep een eigen knoop door: ik stel mij niet kandidaat voor een tweede termijn in de Eerste Kamer. Om in mijn zeventigste jaar weer een verplichting aan te gaan voor vier jaar drukke dinsdagen vond ik net iets teveel van het goede. Het ambt van Eerste Kamer lid acht ik te hoog om het na te willen streven zonder de vaste overtuiging het fysiek aan te zullen kunnen, en die overtuiging is niet meer zo vast als hij ooit was. 

Zo resteert nog een half jaar aan het Binnenhof, lang genoeg voor een paar interessante wetten en, wie weet, een of twee slotbeschouwingen. De democratie ligt onder vuur, niet als theoretische wens maar als praktische opgave, en Kamerleden kunnen zich niet onthouden van eigen analyses en ambities. Het eindrapport van de staatscommissie onder voorzitterschap van Johan Remkes geeft een bruikbare voorzet, ook waar het gaat om een aangepaste rol van de Eerste Kamer, en kiest gelukkig de representatieve democratie als onwrikbaar uitgangspunt. Maar dat vormt niet veel meer dan de basis voor de betrokkenheid van burgers bij hun omgeving, een basis die onvoldoende recht doet aan hun inmiddels brede onvrede. Nederland is welvarender dan ooit, maar dat gevoel van onvrede is er de laatste jaren niet minder op geworden. Een partij die ruim vijftig jaar geleden uit vergelijkbare onvrede ontstond, mag en zal daar niet doof voor zijn. Het debat over democratische vernieuwing is voor mij de hoofdschotel voor 2019.